Мұнаймен ластанған топырақ экожүйелерінің қайта қалпына келуінің кейбір теориялық аспектілері

  • Zh. E. Bekbolayeva Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  • A. E. Orazbayev Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  • Ye. O. Doszhanov Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  • A. S. Konkaeva Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

Abstract

Тәжірибе барысында топырақтағы органикалық заттардың өзгерісімен көмірсутектер ластануының әсерінен оның минералды құрамы, органикалық заттар құрамы, тотығу­-тотықсыздану жағдайларына байланысты өзгеруі көрсетілді. Ластанған топырақ жүйесінде – СО2  газы, ауаның жеткіліксіз жағдайында – СО2+, N2+, CH4 генерациясымен, CH4 - ­тің қаныққан және қанықпаған гомологтарымен қатар аэробты жағдай барысында көмірсутекті ластағыш аэробты жағдайда генерацияланып топырақтың тазалануы қайта қалпына келеді.Мұнай мен ластанған топырақтарды қайта қалпына келтірудің ортақ бағдарламасын дайындау қажеттігі негізделген. Ол көмірсутекті ластану әсерінен әртүрлі типті топырақтардың өзгеруінің типті модельдер сериясының құрылуын қарастыру қажет, кешенді монитиринг және мұнай мен ластанған жерлерге егжей-тегжейлі экспертиза жүргізу керек, мұнаймен ластанудан топырақты тазартуды қамтамасыз ететін параметрлер мен әдістер қатарының бірлескен қатарын дайындау ке рек. Мұнаймен ластанған топырақты қайта қалпына келтірудің оптималды аймағын дайындаудың негізі ретінде көмірсутекті ластану әсерінен әртүрлі типті топырақ экожүйесінің негізгі параметрлерінің өзгеруінің типті модельдер сериясының құрастырылуының концепциясы қарастырылған. По экспериментальным данным показаны особенности изменения ОВ почвы под действием угле водородного загрязнения в зависимости от минералогического состава, содержания органического вещества, окислительно­восстановительной обстановки. Преобразование в системе загрязненная почва – углеводородный загрязнитель в аэробных условиях сопровождается генерацией преимущественно СО2+, в условиях затрудненного доступа воздуха – генерацией СО2+, N2+, CH4предельных и непре дельных гомологов СН4+.Обоснована необходимость разработки единой программы восстановления нефте загрязненныхпочв. Она должна предусмотреть построение серии типовых моделей изменения различного типа почв поддействием углеводородного загрязнения, проведение комплексного мониторинга и детальной экспертизы нефте загрязненных земель, унификацию ряда параметров и методов, обеспечивающих очистку почв от нефтяного загрязнения. Рассмотрена концепция построения серии типовых моделей изменения основных параметров почвенных экосистем под действием углеводородного загрязнения как основы для разработки оптимального региона восстановления нефте загрязнённых почв.

References

1 Панов Г.Е., Петряшин Л.Ф., Лысяный Г.Н. Охрана окружающей среды на предприятиях нефтяной и газовой промышленности. – М.: Недра, 1986.
2 Герасимов И.П. Научные основы современного мониторинга окружающей среды // Изв. АН СССР, сер. геол. – №3. – 1975. – С. 13-25.
3 Белонин М.Д., Рогозина Е.А. Актуальные проблемы нефтеэкологии // Докл.первой Межд.конф. «Охрана окружающей среды при поисках, разведке, разработке место рождений углеводородного сырья, его переработке и транспортировке». – СПб., 1996. – С. 12-18.
4 Рогозина Е.А., Архангельская Р.А., Свечина Р.М. Модели изменения различных типов почв поддействием углеводородного загрязнения // Сб. Новые идеи, теоретические обобщения и методические решения в нефтяной геологи. – СПб., 2004. – С. 131-139.
5 Пиковский Ю.И. Природные и техногенные потоки углеводородов в окружающей среде. – М.: МГУ, 1999/ – 208 с.

1 Panov G.E., Petryashin L.F., Lysyanyi G.N. Okhrana okruzhayuwei sredy na predpriyatiyakh neftenoi i gazovoi promyshlennosti. – M.: Nedra, 1986.
2 Gerasimov I.P. Nauchnye osnovy sovremennogo monitoringa okruzhayuwei sredy // Izv. AN SSSR, ser. geol. AN SSSR, ser. geol. – № 3. 1975. – S. 13-25.
3 Belonin M.D., Rogozina E.A. Aktualnye problemy nefteekologii / Dokl.pervoi Mezhd.konf. «Okhrana okruzhayuwei sredy pri poiskakh, razvedke, razrabotkemestorozhdenii uglevodoronogo syrya, ego pererabotke i transportirovke». – SPb., 1996. – S. 12-18.
4 Rogozina E.A., Arkhangelskaya R.A., Svechina R.M. Modeli izmeneniya razlichnyh tipov pochv pod deistviem uglevodorodnogo zagryazneniya // Sb. Novye idei, teoreticheskie obobweniya i metodicheskie resheniya v neftyanoi geologi. – SPb., 2004. – S. 131-139.
5 Pikovskii Yu.I. Prirodnye i tekhnogennye potoki uglevodorodov v okruzhayuwei srede. – M.: MGU, 1999/ – 208 s.
Published
2016-04-29
How to Cite
BEKBOLAYEVA, Zh. E. et al. Мұнаймен ластанған топырақ экожүйелерінің қайта қалпына келуінің кейбір теориялық аспектілері. KAZNU BULLETIN ECOLOGICAL SERIES, [S.l.], v. 43, n. 1/1, apr. 2016. Available at: <http://bulletin-ecology.kaznu.kz/index.php/1-eco/article/view/682>. Date accessed: 23 june 2017.

Keywords

органикалық заттар; көмірсутекті ластану; топырақ экожүйелері; топырақты қалпына келтіру; органические вещества; углеводородное загрязнение; почвенные экосистемы; восстановление почвы.