Шығыс Арал маңының өзгеріске ұшыраған топырақтарының биоэкологиялық функцияларының қалыптасуы

  • F. E. Kozybayeva әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  • G. B. Beyseeva әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  • K. A. Dautbayeva әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  • G. N. Nurseyit әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

Abstract

Тәжірибе телімінің топырақтарының гранулометриялық құрамы құмды, гумус мөлшері төмен, жалпы және жылжымалыазот елеулі мөлшерде, карбонатты, рН ортасы сілтілі, ғаныш, калиймен жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етілген. Мелиорант ретінде биокөмірді енгізу топырақтың төменгі қабаттарында ылғалдың сақталуына және топырақтағы органикалық заттардың біршама артуына әсер етті. Тұздардың жинағы бойынша топырақ біркелкі тұздалмаған, тұздалу дәрежесі әлсіз тұздалудан орташа тұздалу дәрежесіне дейін, топырақ бикорбанатты- сульфатты анионды және кальций катионы басым бола отырып, магнийлі- калийлі- кальцийлі катионды құрамдыға жатады. Ауыр металдардың жалпы және жылжымалы формалары : мырыш, мыс, кадмий норма шегінде, қорғасынның жалпы түрі шектеулі жол берілген мөлшерден (ПДК) 1, 2 есе артады. 0-10 см қабатта топырақтың сауытты кенелерін зерттеу мынаны көрсетті, температураның жоғарылығына, топырақтың жоғарғы қабатының құрғақ болуына байланысты зерттелетін телімде олардың бірлі- жарымды даналары ғана кездесті.Почвы опытного участка характеризуются песчаным гранулометрическим составом, низким содержанием гумуса, азота, как валового, так и гидролизуемого, калием обеспечены, карбонатные, щелочной средой, значительным содержанием гипса, внесение биоугля как мелиоранта повлияло на сохранение влаги в нижних слоях и в некотором увеличении органического вещества почвы. По сумме солей почвы имеют неравномерное засоление от слабо до средней степени засоления, относятся к бикорбанатно- сульфатным анионным и магниево- калиево- кальциевым катионным составом с преобладанием катиона кальция. Валовые и подвижные формы тяжелых металлов –цинк, медь, кадмий находятся в пределах нормы, валовой свинец в 1,2 раза превышает ПДК. Иследованияпредставителей почвенных панцирных клещей на глубине 0-10 см показали, в связи с высокой температурой, абсолютной сухостью поверхности почвы, на исследуемых участках обнаружены их единичные экземпляры.

References

1 Базарбаев Ж., Алламуратов Б., Тлеуов Р. и др. Экологический кризис и здоровье населения Южного Приаралья // Тез.Межд. научно- практич. конф.: «Реальность и перспективы устойчивого развития экосистем Аральского региона». –Алматы.– 2008. – С. 20-22.
2 Галаева О.С., Семенов О.Е. О выпадении аральского аэрозоля на подстилающую поверхность региона // Гидрометеорология и экология.–1995. – №2.– С. 122-135.
3 UNEP. РерогtFD-HOC consulting for Assessment of Global Desertification: Satus and Methodology-Nairobi. – 2006. –Р. 12.
References
1 Bazarbaev J., B. Allamuratov, Tleuov R., et al. The ecological crisis and health Southern Aral Sea // Proc. Int. Scientificpractical.
conf .: «Reality and prospects for sustainable development of ecosystems in the Aral region» – Almaty. – 2008.– Р. 20-22.
2 Galaev O.S., Semenov O.E. On a roll of aerosol on the Aral the underlying surface region // Hydrometeorology and ekologiya.
–1995. – №2. – Р. 122-135.
3 UNEP. Рерогt FD-HOC consulting for Assessment of Global Desertification: Satus and Methodology-Nairobi. – 2006. –Р. 12.
Published
2016-04-29
How to Cite
KOZYBAYEVA, F. E. et al. Шығыс Арал маңының өзгеріске ұшыраған топырақтарының биоэкологиялық функцияларының қалыптасуы. KAZNU BULLETIN ECOLOGICAL SERIES, [S.l.], v. 43, n. 1/1, apr. 2016. Available at: <http://bulletin-ecology.kaznu.kz/index.php/1-eco/article/view/697>. Date accessed: 23 june 2017.

Keywords

топырақ; мелиорант; гумус; гранулометриялық құрам; тұздалу; ауыр металдар; сауытты кенелер; почва; мелиорант; гумус; гранулометрический состав; засоление; тяжелые металлы; панцирные клещи.