Құмкөл кен орнының мұнаймен ластанған топырақтарының топырақ- экологиялық функцияларының қалыптасуы

  • F. E. Kozybayev Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
  • G. B. Beiseyeva Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
  • K. A. Dautbaeva Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
  • G. N. Nurseyіt Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
  • N. Zh. Azhikina Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
  • M. B. Abdresheva Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты

Abstract

Таңдап алынған негізгі жерлерде мұнаймен ластанған және мұнаймен ластанбаған табиғи ландшафтардың топырақтарының морфогенетикалық қасиеттерін сипаттай отырып, топырақ кескіндері қазылды. Мұнай шламдары полигонының аумағындағы құмбалшықты жынысты жасанды жолмен ластай отырып және мұнай өнімдері төгілуі салдарынан мұнай өнімдерімен ластанған табиғи ландшафтарда мелиоранттардың әсерінен табиғи жағдайда мұнай өнімдерінің ыдырауын бақылау мақсатында далалық тәжірибе алаңдары салынды. Тәжірибеге топырақ грунттарын (құмбалшықты жыныс)және топырақты өңдеудің агротехникалық тәсілдері, минералды тыңайтқыштарды (N, P) енгізу, мелиоранттар – күріш қабығы мен бентонитті балшықты пайдалану кіреді. Топырақ грунттары мен топырақтың далалық ылғалдылығы және көлемдік салмағы, гумустың, қоректікэлементтердің мөлшері, тұздануды анықтау үшін топырақтың су ерітіндісі анықталды. Топырақтар ылғалдың мөлшерінің аздығымен, тығыздықтың жоғарылығымен сипатталады. Мұнаймен ластанған топырақтарда гумустың мөлшерінің жоғары болуы мұнайдың органикалық құрамымен түсіндіріледі. Аймақтық топырақтар деградация үрдістеріне ұшыраған, гумустың, қоректік элементтердің мөлшерінің аздығыменсипатталады, тұзданған, тұздардың жиынтығы ≥1 құрайды. Тұздану типі сульфатты, аниондық құрамы бойынша хлоридті-сульфатты, катиондық құрамы бойынша кальцийлі және натрийлі- кальцийлі. На выбранных ключевых точках были заложены почвенные разрезы с описанием морфогенетических свойств почвы нефтезагрязненных и почв незагрязненных естественных ландшафтов. На территории полигона нефтешламов на суглинистой породе с искусственным загрязнением нефтью и почвах естественных ландшафтов, загрязненных нефтепродуктами вследствие разливов, были заложены полевые опыты на предмет деструкции нефтепродуктов в природных условиях под влиянием мелиорантов. Опыты включали агротехнические приемы обработки почвогрунта (суглинистая порода) и почвы, внесение минеральных удобрений (N, P), использование мелиорантов– рисовой шелухи и бентонитовой глины. Были определены полевая влажность и объемная масса почвогрунтов и почв, содержание гумуса, питательных элементов, водная вытяжка на предмет засоления. Почвы характеризуются низким содержанием влаги, повышенной плотностью. Высокое содержание гумуса в нефтезагрязненных почвах объясняется органическим составом нефти. Зональные почвы подвергнуты процессам деградации, характеризуются низким содержанием гумуса, элементов питания, засолены, при этом сумма солей ≥ 1. Тип засоления сульфатный, хлоридно-сульфатный по анионному составу,по катионному составу кальциевый и натриево- кальциевый.

References

1 Шилова И.И. Биологическая рекультивация нефтезагрязненных земель в условиях
таежной зоны // Восстановление нефтезагрязненных экосистем. –М.: Наука. 1988. – С. 159–168.
2 Ларионова Н.Л. Устойчивость растений к загрязнению почвы углеводородами и эффект
фиторемедиации: Дис. канд. биол. наук: 03.00.16. – Казань, 2005. – 153 с.
3 Промышленная экология. – М. 2009. – 325 с.
4 Почвы Казахской ССР. Выпуск 14. Почвы Кызыл-Ординской области. – Алма– Ата, изд. «Наука». 1983. – 304 с.
5 Сатубалдин А.Н., Салангинас Л.А. Биологический этап рекультивации нефтезагрязненного грунта на полигонах АК
«Транснефть» // Материалы Международного совещания . 3–7 июня 2002г.– Екатеринбург:УроРАН. 2003. – С.440–445.
6 Середа Т.Г. Биологические методы очистки водоемов от нефти// В сб. тез.докл. междунар. конф. Новые технологии
для очистки нефтезагрязненных вод, почв, переработки и утилизации нефтешламов. № 10–11 декабря 2001. – М. – 2001. – С. 12–13.
7 Amadi A., Dickson A.A., Maate G.O. Remediation of oil polluted soils//Water, Air and Soil Pollut. – 1993. – Vol. 66. N1–2. P. 59–76.
8 Кураков А.В., Ильинский, В.В., Котелевцев, С.В., Садчиков, А.П. Биоиндикация и реабилитация экосистем при нефтяных загрязнениях. – М.: Графикон. – 2006. – 336 с.
References
1 Shilov II Biological reclamation of contaminated lands in a taiga zone // Recovery of oil–contaminated ecosystems. – M .: Nauka. 1988. – S. 159–168.
2 Larionov NL Resistance of plants to soil contamination by hydrocarbons and the effect of phytoremediation: Dis. cand. biol.
Sciences: 03.00.16. – Kazan, 2005. – 153 p.
3 Industrial Ecology. – M., 2009. – 325 p.
4 Soils of the Kazakh SSR. Issue 14. Soils Kyzyl–Orda region. – Alma–Ata: ed. «Science». 1983. – 304 p.
5 Satubaldin AN Salanginas LA Biological reclamation stage polluted soil in landfills «Transneft» // Proceedings of the International Meeting, 3–7iyunya 2002g. – Ekaterinburg UroRAN. 2003 – S. 440–445.
6 Sereda TG Biological methods of cleaning water from oil // In Proc. tez.dokl. Mezhdunar.konf. New technologies for the treatment of oil–contaminated water, soil, recycling and disposal nefteshlamov№ 10–11 December 2001. – M. – 2001. – P. 12–13.
7 Amadi A., Dickson A.A., Maate G.O. Remediation of oil polluted soils // Water, Air and Soil Pollut. – 1993. – Vol. 66. N1–2. P. 59–76.
8 Kurakov AV Il’inskii VV, Kotelevtsev SV, Sadchikov AP Bioindication and rehabilitation of ecosystems with oil pollution. – M .: GraphiCon. – 2006. – 336 p.еградация.
How to Cite
KOZYBAYEV, F. E. et al. Құмкөл кен орнының мұнаймен ластанған топырақтарының топырақ- экологиялық функцияларының қалыптасуы. KAZNU BULLETIN ECOLOGICAL SERIES, [S.l.], v. 43, n. 1/1, apr. 2016. Available at: <http://bulletin-ecology.kaznu.kz/index.php/1-eco/article/view/725>. Date accessed: 17 aug. 2017.

Keywords

топырақ; топырақ грунттары; мұнай және мұнай өнімдері; агромелиоративтік шаралар; гумус; мелиорант; тыңайтқыштар; деградация; почва; почвогрунт; нефть и нефтепродукты; агромелиоративные мероприятия; гумус, мелиорант; удобрения; деградация.