SELF-RESTORATION OF SOILS IN ZONES OF TECHNOGENIC IMPACT OF METALLURGY BY MEANS OF SOIL MICROORGANISMS

Zhanar Abilda; Dias Daurov; Rakhim Kanat; Asem Vyrakhmanova; Saken Duysekov; Moldir Zhumagulova

doi:10.26577/EJE2025853

Авторлар

Жанар Абилда Институт биологии и биотехнологии растений https://orcid.org/0000-0001-8505-5243
Диас Дауров Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты; Tanir Research Laboratory https://orcid.org/0000-0003-3073-4577
Рахим Қанат Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты; Tanir Research Laboratory https://orcid.org/0009-0009-2418-5920
Әсем Вырахманова Ө.О.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты https://orcid.org/0000-0002-6295-653X
Сәкен Дүйсеков Ө.О.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты https://orcid.org/0009-0001-9041-4893
Мөлдір Жұмағұлова Ө.О.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты https://orcid.org/0000-0001-9392-3688

DOI:

https://doi.org/10.26577/EJE2025853

Аңдатпа

Шығыс Қазақстан облысы, соның ішінде Өскемен қаласы түсті металдарды өндіру бойынша еліміздің негізгі аймақтарының бірі болып табылады. Өндірістік объектілерді пайдалану кезінде ауыр металдардың әсері және олардың бос сақталуы ластаушы заттардың таралуына әкеледі. Осылайша, микроэлементтердің (Zn, Cu) мөлшерінің артуы және ауыр металдардың (Pb, Cd) жинақталуы бүкіл топырақ экожүйесіне әсер етеді. Топырақ - өзін-өзі реттеуге қабілетті орта, онда микроорганизмдердің тіршілігі кезінде ауыр металдар фиторемедиация үшін биожетімді формаларға айналады.

Бұл мақала жергілікті микроорганизмдер штаммдарының реакциялық сипаттамаларын сипаттау үшін ауыр металдарға жоғары төзімділігі бар бұрын зерттелген микроорганизмдерді жергілікті микроорганизмдермен салыстыруға бағытталған.

Таңдалған бактериялар мен саңырауқұлақтар топырақтың кедейлігіне байланысты ауыр металдардың жоғары концентрациясына аз тұрақты реакция көрсетті. Ең өміршең микроорганизм Klebsiella sp. Ол 64% жиілікпен анықталды. Жеңіл сазды топырақтарда микроорганизмдер ауыр металдардың айтарлықтай шоғырлануымен жоғары тіршілігін көрсетті.

Түйінді сөздер: ауыр металдар, топырақ, микроорганизмдер, ПТР, ремедиация, бактериялар, саңырауқұлақтар

Автор өмірбаяндары

Жанар Абилда, Институт биологии и биотехнологии растений

Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институтының селекция және биотехнология зертханасының кіші ғылыми қызметкері, докторант
Диас Дауров, Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты; Tanir Research Laboratory

Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институтының селекция және биотехнология зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, PhD
Рахим Қанат, Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты; Tanir Research Laboratory

Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институтының селекция және биотехнология зертханасының магистранты
Әсем Вырахманова, Ө.О.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты

«У.У. Успанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-нің ғалым хатшысы, PhD
Сәкен Дүйсеков , Ө.О.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты

«У.У. Успанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-нің тұзданған топырақтарды мелиорациялау бөлімінің ғылыми қызметкері, ауыл шаруашылығы ғылымдарының магистрі
Мөлдір Жұмағұлова, Ө.О.Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты

«У.У. Успанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-нің топырақ құнарлылығы және биологиясы бөлімінің ғылыми қызметкері, PhD