(untitled) (Eurasian Journal of Ecology, 2016)
Тәжірибе барысында топырақтағы органикалық заттардың өзгерісімен көмірсутектер ластануының әсерінен оның минералды құрамы, органикалық заттар құрамы, тотығу-тотықсыздану жағдайларына байланысты өзгеруі көрсетілді. Ластанған топырақ жүйесінде – СО2 газы, ауаның жеткіліксіз жағдайында – СО2+, N2+, CH4 генерациясымен, CH4 - тің қаныққан және қанықпаған гомологтарымен қатар аэробты жағдай барысында көмірсутекті ластағыш аэробты жағдайда генерацияланып топырақтың тазалануы қайта қалпына келеді. Мұнай мен ластанған топырақтарды қайта қалпына келтірудің ортақ бағдарламасын дайындау қажеттігі негізделген. Ол көмірсутекті ластану әсерінен әртүрлі типті топырақтардың өзгеруінің типті модельдер сериясының құрылуын қарастыру қажет, кешенді монитиринг және мұнай мен ластанған жерлерге егжей-тегжейлі экспертиза жүргізу керек, мұнаймен ластанудан топырақты тазартуды қамтамасыз ететін параметрлер мен әдістер қатарының бірлескен қатарын дайындау ке рек. Мұнаймен ластанған топырақты қайта қалпына келтірудің оптималды аймағын дайындаудың негізі ретінде көмірсутекті ластану әсерінен әртүрлі типті топырақ экожүйесінің негізгі параметрлерінің өзгеруінің типті модельдер сериясының құрастырылуының концепциясы қарастырылған. По экспериментальным данным показаны особенности изменения ОВ почвы под действием угле водородного загрязнения в зависимости от минералогического состава, содержания органического вещества, окислительновосстановительной обстановки. Преобразование в системе загрязненная почва – углеводородный загрязнитель в аэробных условиях сопровождается генерацией преимущественно СО2+, в условиях затрудненного доступа воздуха – генерацией СО2+, N2+, CH4предельных и непре дельных гомологов СН4+. Обоснована необходимость разработки единой программы восстановления нефте загрязненныхпочв. Она должна предусмотреть построение серии типовых моделей изменения различного типа почв поддействием углеводородного загрязнения, проведение комплексного мониторинга и детальной экспертизы нефте загрязненных земель, унификацию ряда параметров и методов, обеспечивающих очистку почв от нефтяного загрязнения. Рассмотрена концепция построения серии типовых моделей изменения основных параметров почвенных экосистем под действием углеводородного загрязнения как основы для разработки оптимального региона восстановления нефте загрязнённых почв.