Бидайдың түраралық гибридтерінің құрғақшылыққа төзімділігін зерттеудің морфофизиологиялық аспектілері

Аңдатпа

Мақалада құрғақшылыққа төзімді екі бидай түрі мен түраралық гибридтерінің (аллоплазмалық
тізбектер) индукцияланған осмотикалық стресс жағдайында жапырақтардағы фотосинтетикалық
белсенділігі мен анотомиялық көрсеткіштерінің зерттеу нәтижелері келтірілген. II (ETR) фотосистемасы арқылы электронды тасымалдың өзгеруі, (Fv / Fm) II фотосинтездің максималды кванттық
шығымы сияқты фотосинтетикалық параметрлерге және жапырақтың анатомиялық құрылымына
құрғақшылықтың кері әсері көрсетілген. Бақыланатын энергияның таралуының кванттық
шығымы (Y (NPQ)) және ФСII (Y (NO)) бақыланбайтын энергия таралуының кванттық шығымы
эксперименталды түрде анықталды. Стресс жағдайында өзгермеген жапырақтың қорғаныш және
механикалық ұлпаларының мөлшерін ұлғайту немесе сақтау онтогенездің алғашқы кезеңдерінде
бидайдың құрғақшылыққа төзімді түрлерін іріктеудің өлшемі бола алатындығы көрсетілген.
Стресс кезінде ETR деңгейінің төмендеуі фотохимиялық емес сөндіргіш механизмдердің
активациясымен байланысты болуы мүмкін және олардың комбинациясы зерттелген форманың
құрғақшылыққа төмен қарсылығын сипаттайды. Құрғақшылыққа төзімділіктің жоғары деңгейі
стресс кезінде Y (NPQ) параметрінің минималды төмендеуімен сипатталады. Зерттеу нәтижесінде
D-d-05b тізбегін құрғақшылыққа неғұрлым тұрақты деп санауға болады, ал D-42-05 тізбегі –
құрғақшылыққа төзімсіздеу. Зерттелетін тізбектердің құрғақшылыққа төзімділігінің әртүрлі
дәрежесі бізге әр түрлі кресттерден алынған ядро мен цитоплазманың үйлесуі құрғақшылыққа
төзімділік пен фотосинтетикалық белсенділіктің маңызды физиологиялық параметрлерін
жоғарылатуға және төмендетуге ықпал етуі мүмкін, бұл молекулалық-генетикалық талдауды
қолдана отырып зерттеуді жалғастырудың қажеттілігін көрсетеді.
Түйін сөздер: құрғақшылыққа төзімділік, жапырақ, көшеттер, бидай, фотосинтез.