Аридті аймақта пайдалану және тазарту жолдарын әзірлеу үшін сарқынды су тұндырғышының ластану дәрежесін экологиялық-геохимиялық бағалау

Аңдатпа

Мақалада ластанудың дәрежесін анықтауға және екпелерді суару жүйесінде пайдалану үшін оларды тазалаудың экологиялық және экономикалық мақсатты тәсілін таңдауға мүмкіндік беретін сарқынды су тұндырғышының жай-күйін зерттеу нәтижелері келтірілген. Қазіргі уақытта Жаңаөзен қаласының мұнайшылары үшін сумен қамтамасыз етудің баламалы көздерін іздеу, суармалы егіншіліктің мұқтаждықтары туралы айтпағанда, тіпті көшеттерді суаруға су жетіспеу мәселесін шешу мәселесі бірінші кезекте тұр. Тұндырғыш ауданындағы ерекше жағдайды талдауды орындауға және осы суларды қала екпелерін жер үсті суару үшін пайдалануды шешу жолдарын әзірлеуге мүмкіндік беретін қалалық кәріздік тазарту құрылыстарының сарқынды сулар тұндырғышының суының және су түбінің шөгінділерінің ластануын геохимиялық бағалау өзекті және уақтылы болып табылады. Су сынамаларын іріктеу МЕМСТ Р 51592-2000 сәйкес жүргізілді. Түбіндегі шөгінділерді іріктеу және сақтау ГОСТ 17.1.5.01-80 талаптарына сәйкес жүргізілді. Судың қышқылдылығын анықтау портативті рН-метр Hanna арқылы жүргізілді. Мұнай өнімдерінің құрамын анықтау “АН-2” мұнай өнімдерінің құрамын талдағышта аттестатталған әдіс бойынша экстракциялық-фотометриялық әдіспен жүргізілді. Деректерді статистикалық өңдеу Statistica 10 аналитикалық бағдарламалық интерфейсінің ортасында жүргізілді. КраскелУоллис (Kruskal-Wallis ANOVA) критерийі статистикасының көмегімен талдау әдісін таңдау әртүрлі таралу заңдарымен зерттеулер іріктемелерінің аз көлемін анықтады. ГАЖ (Google Maps, SAS Planet) тобының бағдарламалары зерттелетін сарқынды су тұндырғышының орналасқан ауданында карта-схеманы құру үшін пайдаланылды. Жаңаөзен қаласының шегінде орналасқан тұндырғыштың су тазарту дәрежесі жеткіліксіз ластану дәрежесін бағалау нәтижелері, бұл оны “техногендік” объектіге айналдырады, мұнайшылар қаласының жасыл екпелері үшін суармалы су тапшылығы проблемасын шешу мақсатында суды барынша экономикалық тұрғыдан тиімді және экологиялық таза гелиосқабілеттілігін әзірлеуге және таңдауға мүмкіндік береді. Түйін сөздер: тұндырғыш, ағынды сулар, түптік шөгінділер, ауыр металдар, судың ластану индексі, жиынтық ластану көрсеткіші.