Қалба жотасының dactylorhiza incarnata (l.) Soo популяцияларының ценофлорасы

Аңдатпа

Мақалада Қалба жотасындағы Dactylorhiza incarnata популяцияларының флорасына
экологиялық-ценотикалық талдау берілген және түрдің экологиялық оңтайлы жағдайы
белгіленді. Далалық зерттеулер негізінде 4 негізгі популяция анықталды, 13 орналасу аймағы
тіркелді. Қалба жотасындағы D. incarnata популяцияларының ценофлорасы 30 тұқымдасқа және
80 туысқа жататын 117 түрді қамтиды. Типтік маркер түрлері Thalictrum simplex L., Salix viminalis
L., Filipendula ulmaria (L.) Maxim., Sanguisorba officinalis L., Geranium pratense L., Festuca pratensis
Huds. болып табылады. Ценоэкотиптері мүк басқан тау тастарын, ұсақ тасты тау өзендерінің
және бұлақтардың жағалауын алып жатыр. Зерттелген популяциялардың флоропопуляциялық
ұқсастығы 9-27% аралығын қамтиды. Экологиялық тұрғыдан алғанда, барлық популяцияларда
фитоценоздардың негізін мезофиттер – 67-75% құрайды, ал аз бөлігінде мезогигрофиттер –
16-27% және ксеромесофиттер – 6-16% құрайды. Тіршіліктің басым формасы шөпті өсімдіктер
– 81-95%, бұталар мен ағаштардың үлесі шамамен – 5-19% құрайды. D. incarnatа экологиялық
оңтайлы ортасы болып шашыраңқы жарығы бар және шамалы жел әсерлі оңтүстік-шығыс тау
беткейлері болып табылады. Фитоценоздардың оңтайлы жағдай насыбайгүл-оттық-шабындық,
шөпті-шөгіндер: тығыздығы және бәсекелестігі төмен ылғалды шалғындар мен орман жиектері
болып табылады. Түрдің өзін-өзі қалыпта сақтауы және көбеюі негізі тұқымдармен іс жүзеге
асады, сирек саусақты тамырының вегетативті бөлінуімен болуы мүмкін. Популяциялардың
жастық құрамын, ценопопуляциялардың динамикасын және тұрақтылығын талдау кезінде,
қалпына келу индексі оңтайлы шегінде екендігі анықталды. Виргинальды және предгенеративті
кезеңдеріндегі жеке дарақтары басым орын алып жатыр.
Түйін сөздер: Dactylorhiza incarnatа (L.) Soo, флористикалық құрамы, Қалба жотасы,
экологиялық-ценотикалық талдау, түр жағдайы.