New spring wheat mutant resources with yellow rust resistance, improved grain morphometric parameters, and high grain protein content

S S Kenzhebayeva; S A Shoinbekova; D Zharassova; K D Miatzhanova; A Abekova; S Sh Asrandina; Ahmad Jawid Moahid

doi:10.26577/EJE.2021.v68.i3.06

Авторлар

S S Kenzhebayeva Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ. http://orcid.org/0000-0003-0238-2607
S A Shoinbekova Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ. http://orcid.org/0000-0002-6922-3670
D Zharassova Маңғышлақ эксперименталды ботаникалық бағы ҚР БҒМ ҚН, Қазақстан, Ақтау қ. http://orcid.org/0000-0001-7307-1596
K D Miatzhanova Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ. http://orcid.org/0000-0002-8683-7877
A Abekova Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Қазақстан, Алматы қ. http://orcid.org/0000-0002-2284-5077
S Sh Asrandina Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ. http://orcid.org/0000-0003-1354-582X
Ahmad Jawid Moahid Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ. https://orcid.org/0000-0001-5967-477X

DOI:

https://doi.org/10.26577/EJE.2021.v68.i3.06

Аңдатпа

Жұмсақ жаздық бидайдың астықтың қоректік қасиеттеріне және физикалық морфометриялық параметрлеріне қатысты генетикалық өзгергіштігі шектеулі, бұл қазіргі сорттарды жақсартудың қажетті шарты болып табылады. Жақсартылған сапалық сипаттамаларды абиотикалық және биотикалық стресстерге төзімділікпен біріктіру маңызды, оның ішінде сары тот, бидайдың өндірісін айтарлықтай төмендететін ең көп таралған ауру. Осы зерттеудің мақсаты Қазақстан-19 сортының және мутациялық селекцияның негізінде жаздық жұмсақ бидайдың генетикалық өзгергіштігін кеңейту болды. 300 Гр, 350 гр және 400 Гр гамма-сәулелену дозалары жаңа M4 мутантты линияларды алу және сары тотқа төзімділікті, астықтың морфометриялық параметрлерін және астықтың жоғары ақуызын біріктіретін перспективті генетикалық ресурстарды табу үшін қолданылды. 300 гр және 350 Гр сәулелену дозалары бірдей әсер ету деңгейімен астық ауданын арттыруға ең жоғары әсер етті, сонымен қатар бұл астықтың осы белгісімен байланысты геномдағы мутацияны индукциялау үшін олардың тиімділігін көрсетті. Астықтың ұзындығы сияқты астық сипаттамалары 300 Гр өңдегеннен кейін ғана айтарлықтай өзгерісті тіркеді, бұл тек ең төменгі доза радиацияның жоғары деңгейімен салыстырғанда жақсартуға тиімді екенін көрсетеді.

Түйін сөздер: астық сапасының генетикалық өзгергіштігі, астықтың физика-морфометриялық параметрлері, жаздық бидайдың мутантты линиялары, астықтағы ақуыз мөлшері.