ОБЗОР ГЕНЕТИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ МАСТИФООБРАЗНЫХ  ПОРОД СОБАК

Наталья Мить; Жанель Сейсенова; Гульнур  Жунусова; Алмира Амиргалиева; Кира  Беспалова; Анастасия  Перфильева

doi:10.26577/EJE2025832015

Авторлар

Наталья Мить Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-9220-7436
Жанель Сейсенова Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0005-5721-1866
Гульнур Жунусова Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-8642-9577
Алмира Амиргалиева Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-4792-971X
Кира Беспалова Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-8031-447X
Анастасия Перфильева Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-2121-0042

DOI:

https://doi.org/10.26577/EJE2025832015

Аңдатпа

Қазіргі уақытта иттерге генетикалық зерттеулер кеңінен жүргізілуде. Дегенмен, әлемде 400-ден астам түрлері мен тұқымдары бар, және олардың бәрі бірдей жақсы зерттелмеген. Мәселен, қазақтың ұлттық төбет иттеріне жататын мастиф тәрізді иттер генетикалық тұрғыдан жеткілікті зерттелмеген. Бұл жұмыстың мақсаты - ғылыми әдебиеттердегі мастиф тәрізді иттердің әртүрлі түрлері бойынша генетикалық зерттеулерге шолу жасау. Шолуда мастиф тәрізді иттердің генетикалық алуантүрлілігі, тұқымдардың тіршілік ету жағдайларына бейімделу механизмдері, ауруларға бейімділіктің генетикалық факторлары, сондай-ақ әртүрлі тұқымдар арасындағы филогенетикалық байланыстар қарастырылған. Жергілікті ит тұқымдарының филогенетикалық байланыстарын анықтау, осы тұқымдар қалыптасқан аймақтарды мекендеген халықтардың тарихымен және филогеографиясымен байланысын қадағалауға мүмкіндік береді. Генетикалық әртүрлілік параметрлерін және инбридинг деңгейін талдау ұлттық ит тұқымдарын сақтау және жетілдіру үшін ғылыми негізделген тәсілдерді қолдануға, оларды өсіру жөніндегі бағдарламаларды жақсартуға, иттердегі тұқым қуалайтын аурулардың санын азайтуға, тұқымның генофондын сақтауға, сондай-ақ, жойылу шегінде тұрған жергілікті тұқымдарды, соның ішінде Төбеттерді қалпына келтіруге мүмкіндік береді.

Түйін сөздер: мастиф тәрізді ит тұқымдары, Төбет, генетикалық әртүрлілік, филогения

Автор өмірбаяндары

Наталья Мить , Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан

Б.ғ.к., ҚР ҒЖБМ ҒК «Генетика және физиология институты» ШЖҚ РМК Молекулалық генетика зертханасының меңгерушісі, e-mail: nata-mit@yandex.ru
Жанель Сейсенова , Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан

ҚР ҒЖБМ ҒК «Генетика және физиология институты» ШЖҚ РМК Молекулалық генетика зертханасының аға лаборанты, ҚР ҚН МНВО, e-mail: s_seisenova@mail.ru
Гульнур Жунусова , Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан

PhD, қауымдастырылған профессор, ҚР ҒЖБМ ҒК «Генетика және физиология институты» ШЖҚ РМК Молекулалық генетика зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, e-mail: g.zhunussova@igph.kz
Алмира Амиргалиева , Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан

ҚР ҒЖБМ ҒК «Генетика және физиология институты» ШЖҚ РМК Молекулалық генетика зертханасының аға ғылыми қызметкері, e-mail: almira-71@mail.ru
Кира Беспалова , Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан

ҚР ҒЖБМ ҒК «Генетика және физиология институты» ШЖҚ РМК Молекулалық генетика зертханасының Ғылыми қызметкері, e-mail: kiradzzz@gmail.com
Анастасия Перфильева , Генетика және физиология институты, Алматы, Қазақстан

PhD, қауымдастырылған профессор, ҚР ҒЖБМ ҒК «Генетика және физиология институты» ШЖҚ РМК Молекулалық генетика зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, ҚР ҰҚК, e-mail: nastyaper2009@mail.ru