ОСОБЕННОСТИ ПРОРАСТАНИЯ СЕМЯН ВИДОВ TULIPA L., СОБРАННЫХ В ЕСТЕСТВЕННЫХ МЕСТООБИТАНИЯХ

Молдир Шарипова; Сауле Байбосынова; Серик Кубентаев; Сауле Мухтубаева; Клара Избастина

doi:10.26577/EJE87220263

Авторлар

Молдир Шарипова Астана ботаникалық бағы, Астана Халықаралық университеті, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-9467-1483 ##orcid.unauthenticated##
Сауле Байбосынова Астана ботаникалық бағы, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0009-0004-0439-9183 ##orcid.unauthenticated##
Серік Кубентаев Астана ботаникалық бағы, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-0369-0591 ##orcid.unauthenticated##
Сауле Мухтубаева Астана ботаникалық бағы, Астана Халықаралық университеті, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-5921-3113 ##orcid.unauthenticated##
Клара Избастина Астана ботаникалық бағы, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-6418-1950 ##orcid.unauthenticated##

DOI:

https://doi.org/10.26577/EJE87220263

Аңдатпа

Бұл зерттеуде табиғи таралу ареалдарынан жиналған Tulipa L. тұқымдасының сегіз түрінің тұқымдарының өнгіштігі зерттелді. Зерттеудің негізгі мақсаты – жабайы Tulipa L. түрлерінің тұқымдарының өнгіштігі мен өну ерекшеліктері арасындағы өзара байланысты анықтау, сондай-ақ тұқым ұйқысы жағдайын жеңу әдісі ретінде суық стратификацияның тиімділігін бағалау болып табылады. Ең жоғары өнгіштік көрсеткіштері (85,7–100 %) Tulipa auliekolica, Tulipa buhseana, Tulipa turgaica, Tulipa altaica, Tulipa schrenkii, Tulipa patens және Tulipa alberti түрлерінде тіркелді. Сонымен қатар, Tulipa buhseana түрі ең жоғары өну жылдамдығымен ерекшеленді. Ал T. biebersteiniana тұқымдарының өнгіштігі төмен (17,5–66,6 %) және өну энергиясы әлсіз болды. Өну басталуы түрге байланысты әртүрлі болып, стратификацияның 18–23-күнінен бастап байқалды. Ашық топырақ жағдайында жүргізілген тәжірибеде табиғи суық стратификацияға қарамастан, жеткіліксіз ылғалдылық себебінен тұқым өнгіштігі тіркелген жоқ. Бұл нәтижелер тұқымдардың өнуі үшін стратификация мен оңтайлы ылғалдылықтың шешуші рөл атқаратынын дәлелдейді. Сонымен қатар, Tulipa тұқымдарының қолайсыз жағдайларда тіршілік қабілетін сақтай алуы олардың айқын ұйқы кезеңіне ие екенін және бұл қасиет популяцияның тұрақтылығын қамтамасыз етіп, тұқым банктерінде тиімді сақтауға мүмкіндік беретінін көрсетеді.

Түйін сөздер: Tulipa L., өнгіштік, тұқымдар, тыныштық күйі, стратификация, эфемероидты өсімдіктер.

Автор өмірбаяндары

Молдир Шарипова, Астана ботаникалық бағы, Астана Халықаралық университеті, Астана қ., Қазақстан

PhD, қауымдастырылған профессор, Астана халықаралық университеті (Астана, Қазақстан)
Сауле Байбосынова, Астана ботаникалық бағы, Астана қ., Қазақстан

Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, зертхана меңгерушісі, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің «Ботаника және фитоинтродукция институты» ШЖҚ РМК «Астана ботаникалық бағы» филиалы (Астана, Қазақстан)
Серік Кубентаев, Астана ботаникалық бағы, Астана қ., Қазақстан

PhD, қауымдастырылған профессор, Астана халықаралық университеті (Астана, Қазақстан)
Сауле Мухтубаева, Астана ботаникалық бағы, Астана Халықаралық университеті, Астана қ., Қазақстан

Биология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, жетекші ғылыми қызметкер, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің «Ботаника және фитоинтродукция институты» ШЖҚ РМК «Астана ботаникалық бағы» филиалы; Астана халықаралық университеті (Астана, Қазақстан)
Клара Избастина, Астана ботаникалық бағы, Астана қ., Қазақстан

PhD, қауымдастырылған профессор, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің «Ботаника және фитоинтродукция институты» ШЖҚ РМК «Астана ботаникалық бағы» филиалы; С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті (Астана, Қазақстан)