АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ АЛТЫН КЕНДІ АУМАҒЫНДА ТҰРАТЫН ХАЛЫҚТЫҢ ШАШЫНЫҢ ЭЛЕМЕНТТІК ҚҰРАМЫ ГЕОХИМИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ТЕХНОГЕНДІК ӘСЕРДІҢ ИНДИКАТОРЫ РЕТІНДЕ БАҒАЛАНУЫ
DOI:
https://doi.org/10.26577/EJE87220264Аңдатпа
Адам шашының элементтік құрамын зерттеу – экологиялық геохимия мен биомониторингтің перспективалы бағыттарының бірі болып табылады. Бұл әдіс халық ағзасына табиғи және техногендік факторлардың кешенді әсерін бағалауға мүмкіндік береді. Мұндай зерттеулер кен өндіру саласы дамыған аймақтар үшін ерекше өзекті, себебі бұл аумақтарда өзіндік геохимиялық фон қалыптасады. Осы зерттеудің мақсаты – Ақмола облысының алтын кенді аумағында тұратын халықтың шашындағы элементтік құрамды бағалау және оның қалыптасуына әсер ететін геохимиялық және техногендік факторларды анықтау. Негізгі назар элементтердің жинақталу деңгейіне, олардың өзара байланысына және тән геохимиялық ассоциацияларды анықтауға аударылды. Жұмыс алтын кенді аумақтардың биогеохимиялық ерекшеліктері туралы түсінікті кеңейтеді, сондай-ақ шаштың қоршаған ортаның адамға әсерін көрсететін ақпараттық индикатор ретінде қолданылуы мүмкін екенін дәлелдейді. Зерттеу барысында Қонысбай кентінің 25 тұрғынынан шаш үлгілері алынды. Элементтердің мөлшері индуктивті байланысқан плазма әдісімен анықталды. Мәліметтерді өңдеу үшін статистикалық әдістер, концентрация коэффициенттерін есептеу, сондай-ақ корреляциялық және кластерлік талдау қолданылды. Зерттеуде аумақтың геологиялық және минералогиялық ерекшеліктері негізге алынып, 12 элемент таңдап алынды.. Нәтижесінде шаштың элементтік құрамы жоғары деңгейде әркелкі және өзгермелі екені анықталды. Ең жоғары байыту As, W, Au және Hg элементтері бойынша байқалды, бұл алтын кенді минерализация мен техногендік процестердің әсерін көрсетеді. As–Au, Fe–Ni және S–W–Pt–Ir–Co–Os элементтік топтары бөлініп шығарылды, олар элементтік құрамның қалыптасуындағы әртүрлі факторларға сәйкес келеді. Жүргізілген зерттеу геохимиялық және статистикалық әдістерді кешенді қолдану элементтердің түсу көздерін неғұрлым дәл анықтауға мүмкіндік беретінін айқындайды. Алынған нәтижелер аймақтық биогеохимиялық мониторингті ұйымдастыруда, сондай-ақ алтын кенді аумақтардың экологиялық жағдайын және халық денсаулығына ықтимал әсерін бағалауда қолданылуы мүмкін.
Түйін сөздер: элементтік құрам, биоаккумуляция, биоиндикация, техногендік әсер, урбандалған аумақтар.
