Tastambek K.Т., Аkimbekov N.Sh., Qiao Xiaohui, Token A.I., Zhubanova A.A. Investigation of physico-chemical and microbial properties of lignite samples

al-Farabi Kazakh National University, Kazakhstan, Almaty

Аңдатпа

Топырақтың құнарлылығын қалпына келтіру технологиясына деген жаһандық сұраныс және
өсімдік өнімділігінің артуы соңғы 50 жылда оның табысты пайдалану нәтижесінде жердің сапасы
мен көлемінің апатқа ұшырауына байланысты болуда. Осылайша, жыл сайын әлемде 12 миллион
гектар жер шөлейттерге айналып, 25 миллиард тонна құнарлы топырақ жоғалады. Бұл жағдайлар
агроөнеркәсіптік технологиялар саласындағы жаңа парадигмаға белсенді түрде көшуді талап етеді
атап айтқанда, оларды топырақтың құнарлылығын гумуспен байыту арқылы арттыру. Осыған
орай, көптеген елдерде гумус өндіретін экотопырақ жасау үшін жаңа биотехнологиялар белсенді
түрде енгізілуде. Гумустың өндірісі үшін гуминді қышқылға бай шикізат ретінде қоңыр көмірді
қолдану ұсынылады. Егіс өнімділігін арттыру және топырақтың құнарлылығын қалпына келтіру
әдістерін әзірлеуге бағытталған зерттеулер кез келген ел үшін маңызды. Топырақтың сапасы мен
көлемінің апатты шығындарына қарсы күрестің негізі қоңыр көмірдің физикалық және химиялық
қасиеттерін түсінуге негізделген, сондықтан кен орындарының көмірлеріне техникалық сараптау
жүргізіліп, олардың химиялық құрамы анықталды. Көмір – түрлі композициялардың, оның
ішінде көмір, ылғал және минералдық қосындылары бар гетерогенді органикалық массадан
тұратын көпкомпонентті жыныс. Көмірдегі тастар мен минералдардың қосындылары кендердің
геологиялық ерекшеліктеріне байланысты және силикаттар, карбонаттар, сульфаттар, оксидтер,
сульфидтер, сондай-ақ гумин қышқылдарының тұздары болуы мүмкін. Сондай-ақ, көмірде Ge,
W, Be, U, Se, Zn, Mo, Re, Ag, As, Sb, Pb сияқты микроэлементтер бар.
15-20 см тереңдікте орналасқан қоңыр көмірдің үлгілері бактериялармен айтарлықтай
байытылғандығы алғаш рет көрсетілген. Теориялық қызығушылықтан басқа, қоңыр көмір
микроағзаларын зерттеу практикалық маңызы бар, өйткені қоңыр көмір, отын ретінде дәстүрлі
түрде пайдаланудан басқа, биотехнологияда гуминді тыңайтқыштарды өндіру үшін шикізат
ретінде кеңінен пайдаланылады.
Жұмыстың мақсаты – қоңыр көмірдің физика-химиялық параметрлері мен микробиологиялық
сипаттамаларын зерттеу.
Түйін сөздер: қоңыр көмір, микробтық пейзаж, гумус, көмір кен орны, өнімділік, топырақтың
құнарлылығы.