(untitled) (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2018)
Тұщы су экожүйелеріне адамның жағымсыз әсері бүкіл әлемдік балықтардың азаюына және алуантүрліліктің төмендеуіне алып келеді. Балық – су экожүйелерінің жағдайының көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Балқаш көлінің бассейніне және Сазан балығының Cyprinus carpio кәсіптік маңыздылығына теріс антропогендік әсері себеп болғандықтан, бұл түр зерттеу объектісі ретінде таңдалды. Біздің зерттеуіміздің мақсаты – Балқаш көлінің батыс бөлігіндегі және Қапшағай су қоймасындағы сазан балығының морфологиялық алуантүрлілігін зерттеу болып табылады. Балықтың морфологиялық ауытқулардың болуы (фенодевиат), билатеральды көрсеткіштері, 30 пластикалық және 12 санау белгілерінің өзгергіштіктері, бастағы сенсорлық жүйенің орналасуы зерттелді. Популяция санының алуантүрлілігін бағалау үшін негізгі компоненттік әдіс пайдаланылды. Көптеген балық түрлерінде қоңдылығы жақсы деңгейде. Алайда, су қоймалардың әрқайсысының өзгеру лимиттері, осы бассейндегі су экожүйелеріне қарқынды антропогендік әсердің басталуына қарағанда жоғары болды. Екі суқоймада да жеке дамудың гомеостазы бұзылған. Сазан балығының екі бірдей үлгілерінде морфологиялық белгілерінде кішкене ауытқулар кездеседі. Балқаш көлінің батыс бөлігінен сазан балығының фенодовиттерінің жиілігі жоғары. Бассейннің осы бөлігіндегі түрдің бейімделу мүмкіндіктері теріс антропогендік әсер нәтижесінде қалпына келе алмайды. Түйін сөздер: ихтиомониторинг, өзгергіштік, сазан, Балқаш бассейні, гомеостаз.