(untitled) (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2020)
Ыстықкөл аймағының басты критерийі – бұл аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуы, биоалуантүрлілікті, ландшафттар мен табиғи экожүйелерді сақтау мақсатында экологиялық нормаларға сәйкестігі. Қаракөл қаласы – Ыстықкөл облысының әкімшілік және мәдени орталығы, радиоэкологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету аймақтағы тұрақты даму үшін қоршаған орта сапасының маңызды шарты болып табылады. Жұмыстың мақсаты – Қаракөл қаласының қоршаған ортасына радиоэкологиялық баға беру. Фондық сәулеленудің әсер ету дозасы жаяу жүргіншілер гаммасын зерттеу әдісімен анықталды, топырақтағы радионуклидтердің нақты белсенділігі гамма-спектрометриялық талдау әдісімен анықталды. Erica tool 1.3 бағдарламасы сіңірілген дозаның деңгейі мен радиациялық қауіпті бағалау үшін қолданылды. Зерттеу нәтижелері бойынша гамма-сәулеленудің әсер ету дозасының деңгейі рұқсат етілген нормадан аспайтыны және 16 – 25 мкР/сағ аралығында болатыны анықталды. Топырақтағы радионуклидтердің ерекше белсенділігі (238U, 232Th, 40K, 137Cs) табиғи шамаларға сәйкес келеді, сіңірілетін дозаның деңгейі және радиациялық қауіптілік коэффициенттері тірі организмдерге қауіп төндірмейді. Алынған зерттеу нәтижелері Қырғызстандағы табиғи және техногендік экожүйелердің радиоэкологиялық мониторингінің мәліметтер базасын айтарлықтай толықтырады және аймақтың табиғатты қорғау құрылымдары үшін өте маңызды. Түйін сөздер: радиациялық фон, радионуклидтер, топырақ, ерекше белсенділік