(untitled) (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2025)
Мақалада Маңғыстау облысының оңтүстігінде орналасқан ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың - Үстірт мемлекеттік табиғи қорығының және республикалық маңызы бар Кендірлі-Қайсақ мемлекеттік қорық аймағының жоғары сатыдағы өсімдіктерінің қазіргі жағдайындағы түрлік құрамы мониторингінің нәтижелері келтіріледі. Атап айтқанда, 2024 жылғы мониторингтік зерттеулер процесінде белгіленген Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген өңір үшін сирек кездесетін 2 (5-тен) түрдің орналасқан жерінің картасы келтіріледі (2014) Euphorbia sclerocyathium Korov. et Popov, Xylosalsola chiwensis (Popov) Akhani et Roalson (=Salsola chiwensis Popov) және 8 (40-тан) - Маңғыстау облысының өсімдіктердің сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерінің каталогына енгізілген (2006) (Salsola arbusculiformis Drob., Ephedra aurantiaca Takht. et Pachom., Zygophyllum turcomanicum Fisch. ex Boiss., Haloxylon aphyllum (Minkw.) Iljin, H. persicum Bunge, Nitraria schoberi L., Capparis herbacea Willd., Tulipa sogdiana Bunge). Облыстың сирек кездесетiн түрлерiнiң тiзбесiне Үстiрт қорығы шегiнде тек қана Көгусем шатқалында кездесетiн Isatis armena L. енгiзу ұсынылады, сондай-ақ дәрілік Ferula foetida (Bunge) Regel түрі, Кендірлі-Қайсан қорық аймағының Қарынжарық ойпатының құмдарында өседі. Қорық тізімі Brassicaceae Burnett. тұқымдасының – Olimarabidopsis pumila (Stephan) Al-Shehbaz, O’Kane & R.A. Price (=Arabidopsis pumila (Stephan) N. Busch). антропофильді өкілімен толықтырылды. Сондай-ақ Үстiрт қорығы флорасының түрлiк құрамын басқа авторлар соңғы 20 жылда жүргiзген зерделеу жөнiндегi жарияланған ғылыми жұмыстардың талдау нәтижелерi келтiрiледi. Оның ішінде кең таралған Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud түрінің таксономиялық көлемі туралы мәселе талқыланып жатыр. Қорық аумағында Allium L туысының кейбір түрлердің өсуі туралы болжамдар жасалады. Түйін сөздер: мониторинг, сирек кездесетін түрлер, Үстірт қорығы, Кендірлі-Қаясан қорық аймағы