(untitled) (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2026)
Eremurus (Asphodelaceae) туысы — Орталық Азия флорасының сәндік мәні жоғары және халық медицинасында қолданылуы жағынан маңызды топтарының бірі. Алайда бұл туыс өкілдерінің әртүрлі экотоптардағы анатомиялық құрылысы жеткілікті деңгейде зерттелмеген. Жұмыстың мақсаты – Іле Алатауы аумағында өсетін екі түрдің салыстырмалы анатомиялық талдауын жүргізу болды. Зерттеу материалы ретінде 70%-дық спиртте бекітіліп, парафинге құюдың стандартты гистологиялық әдісі бойынша өңделген өсімдіктердің жапырақтары мен сабақтары алынды. Қалыңдығы 40 мкм көлденең кесінділер микротомның көмегімен дайындалып, жарық микроскопиясы әдісі арқылы зерттелді және сандық фотобекіту жүргізілді. Морфометриялық өлшемдерге эпидермис қалыңдығы, палисадты мезофилл өлшемдері, жапырақтағы су жинаушы жасушалардың диаметрі, сондай-ақ сабақтағы эпидермис қалыңдығы, алғашқы қабық жасушалары мен су жинаушы элементтердің мөлшері кірді. Зерттеу нәтижесінде екі түрдің де ксероморфтық белгілерге ие екені анықталды: қалың кутикуласы бар бір қабатты эпидермис және терең орналасқан устьицалар, палисадты мезофилл мен жапырақтағы су жинаушы жасушалар, жақсы дамыған өткізгіш шоқтар. Сабақ бөлігінде тығыз эпидермис, алғашқы қабық және су жинаушы жасушалары бар коллатеральды шоқтар анықталды. Түрлер арасында айырмашылықтар байқалды: бірінші түрде алғашқы қабық жасушалары мен су жинаушы элементтер ірілеу, бұл оның ылғал қорын сақтауға бейімделу стратегиясын көрсетеді; ал екінші түрде палисадты мезофилл жақсырақ дамыған және ұлпа өлшемдерінің тұрақтылығы байқалады, бұл фотосинтетикалық типтегі бейімделуді білдіреді. Алынған нәтижелер Eremurus туысының экологиялық икемділігі мен түрішілік өзгергіштігін Орталық Азияның таулы және таулы етегіндегі экожүйелер жағдайында нақтылауға мүмкіндік береді. Түйін сөздер: Asphodelaceae, адаптация, анатомия, Eremurus, Іле Алатауы.