(untitled) (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2026)
Бұл зерттеуде табиғи таралу ареалдарынан жиналған Tulipa L. тұқымдасының сегіз түрінің тұқымдарының өнгіштігі зерттелді. Зерттеудің негізгі мақсаты – жабайы Tulipa L. түрлерінің тұқымдарының өнгіштігі мен өну ерекшеліктері арасындағы өзара байланысты анықтау, сондай-ақ тұқым ұйқысы жағдайын жеңу әдісі ретінде суық стратификацияның тиімділігін бағалау болып табылады. Ең жоғары өнгіштік көрсеткіштері (85,7–100 %) Tulipa auliekolica, Tulipa buhseana, Tulipa turgaica, Tulipa altaica, Tulipa schrenkii, Tulipa patens және Tulipa alberti түрлерінде тіркелді. Сонымен қатар, Tulipa buhseana түрі ең жоғары өну жылдамдығымен ерекшеленді. Ал T. biebersteiniana тұқымдарының өнгіштігі төмен (17,5–66,6 %) және өну энергиясы әлсіз болды. Өну басталуы түрге байланысты әртүрлі болып, стратификацияның 18–23-күнінен бастап байқалды. Ашық топырақ жағдайында жүргізілген тәжірибеде табиғи суық стратификацияға қарамастан, жеткіліксіз ылғалдылық себебінен тұқым өнгіштігі тіркелген жоқ. Бұл нәтижелер тұқымдардың өнуі үшін стратификация мен оңтайлы ылғалдылықтың шешуші рөл атқаратынын дәлелдейді. Сонымен қатар, Tulipa тұқымдарының қолайсыз жағдайларда тіршілік қабілетін сақтай алуы олардың айқын ұйқы кезеңіне ие екенін және бұл қасиет популяцияның тұрақтылығын қамтамасыз етіп, тұқым банктерінде тиімді сақтауға мүмкіндік беретінін көрсетеді. Түйін сөздер: Tulipa L., өнгіштік, тұқымдар, тыныштық күйі, стратификация, эфемероидты өсімдіктер.