Tastambek K.Т., Аkimbekov N.Sh., Qiao Xiaohui, Token A.I., Zhubanova A.A. Investigation of physico-chemical and microbial properties of lignite samples: al-Farabi Kazakh National University, Kazakhstan, Almaty (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2018)
Топырақтың құнарлылығын қалпына келтіру технологиясына деген жаһандық сұраныс жәнеөсімдік өнімділігінің артуы соңғы 50 жылда оның табысты пайдалану нәтижесінде жердің сапасымен көлемінің апатқа ұшырауына байланысты болуда. Осылайша, жыл сайын әлемде 12 миллионгектар жер шөлейттерге айналып, 25 миллиард тонна құнарлы топырақ жоғалады. Бұл жағдайларагроөнеркәсіптік технологиялар саласындағы жаңа парадигмаға белсенді түрде көшуді талап етеді атап айтқанда, оларды топырақтың құнарлылығын гумуспен байыту арқылы арттыру. Осығанорай, көптеген елдерде гумус өндіретін экотопырақ жасау үшін жаңа биотехнологиялар белсендітүрде енгізілуде. Гумустың өндірісі үшін гуминді қышқылға бай шикізат ретінде қоңыр көмірдіқолдану ұсынылады. Егіс өнімділігін арттыру және топырақтың құнарлылығын қалпына келтіруәдістерін әзірлеуге бағытталған зерттеулер кез келген ел үшін маңызды. Топырақтың сапасы менкөлемінің апатты шығындарына қарсы күрестің негізі қоңыр көмірдің физикалық және химиялыққасиеттерін түсінуге негізделген, сондықтан кен орындарының көмірлеріне техникалық сараптаужүргізіліп, олардың химиялық құрамы анықталды. Көмір – түрлі композициялардың, оныңішінде көмір, ылғал және минералдық қосындылары бар гетерогенді органикалық массадантұратын көпкомпонентті жыныс. Көмірдегі тастар мен минералдардың қосындылары кендердіңгеологиялық ерекшеліктеріне байланысты және силикаттар, карбонаттар, сульфаттар, оксидтер,сульфидтер, сондай-ақ гумин қышқылдарының тұздары болуы мүмкін. Сондай-ақ, көмірде Ge,W, Be, U, Se, Zn, Mo, Re, Ag, As, Sb, Pb сияқты микроэлементтер бар.15-20 см тереңдікте орналасқан қоңыр көмірдің үлгілері бактериялармен айтарлықтайбайытылғандығы алғаш рет көрсетілген. Теориялық қызығушылықтан басқа, қоңыр көмірмикроағзаларын зерттеу практикалық маңызы бар, өйткені қоңыр көмір, отын ретінде дәстүрлітүрде пайдаланудан басқа, биотехнологияда гуминді тыңайтқыштарды өндіру үшін шикізатретінде кеңінен пайдаланылады.Жұмыстың мақсаты – қоңыр көмірдің физика-химиялық параметрлері мен микробиологиялықсипаттамаларын зерттеу.Түйін сөздер: қоңыр көмір, микробтық пейзаж, гумус, көмір кен орны, өнімділік, топырақтыңқұнарлылығы.