Sutuyeva L.R., Shalakhmetova Т.М., Trudeau V.L., Kolumbayeva S.Zh., Lovinskaya A.V. Growth and development of the green toad (Bufo viridis) from the water bodies of the oil producing regions of Kazakhstan: Al-Farabi Kazakh National University, Kazakhstan, Almaty; University of Ottawa, Canada, Ottawa, (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2018)
Қоршаған ортаның мұнаймен және мұнай өнімдерімен ластануы жануарлардың алуантүрлілігінің азаюы мен адамдардың ауруына әкеледі. Мұнай өндіретін аймақтарда орналасқанҚазақстан суқоймаларының қарқынды ластануына байланысты біздің зерттеуіміздің мақсаты түрлі мөлшердегі мұнайдың жасыл құрбақаның (Bufo viridis) өсуі мен дамуына әсері. Құйрықсызамфибияның бұл түрі Қазақстан аумағында кеңінен тараған, бұл әсіресе мұнай өндіретінаймақтардың әсерінің құрғақтығын ескергенде өте маңызды. Ақтөбе, Атырау және Маңғыстаусуқоймаларында кездескен концентрацияларының мұнай көмірсутектері арқылы жасыл құрбақа(Bufo viridis) итшабақтарына созылмалы әсер етті. Зерттеулер нәтижесі сынамалық топтағыитшабақтардың даму қарқынының төмендеуі (ұзындығы және салмағы) және өсуінің басылыпқалғанын көрсетті. Дамуы және өсуінің баяулауының себебін түсіну мақсатынды жасыл құрбақа(Bufo viridis) итшабақтарының бауырындағы липидтердің гидроперекисі және малон диальдегиді(ЛГП және МДА) мен антиоксиданттық қорғау ферменттердің белсенділігі зерттелді. Зерттеулернәтижесінде ЛГП және МДА өнімдері мұнай көмірсутектерінің әсерінен өседі, ал антиоксиданттықферменттердің белсенділігі керісінше төмендейді, бұл жағдай зерттелген итшабақтардыңбауырындағы оксидативті күйзелістің күшейгенін көрсетеді. Осылайша Қазақстанныңмұнай өндіретін аймақтарындағы суқоймаларынан табылған концентрацияларындағы мұнайкөмірсутектері жасыл құрбақаның (Bufo viridis) өсуі мен дамуының тежелуіне әкелетін себебіоксидативті күйзелістің өрбуі болып табылады.Түйін сөздер: мұнайдың суда еритін фракциясы, Bufo viridis, өсуі, дамуы, оксидативтікүйзеліс, липидтердің тотықпен қышқылдандыруы, антиоксидантты ферменттер.