Кеңқияқ мұнай шығу орнында уланған көл бақа (Ranaridibunda) бауырының детоксикациялық және антиоксиданттық қызметі (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2018)
Кеңқияқ мұнай шығу орнынан алынған суда еритін мұнайфракциясының 0,05; 0,5 және 1% концентрацияларымен 30 тәулікбойы көл бақаға(Rana ridibunda) әсер етіп, бауырдың детоксикациялықжәне антиоксиданттық қызметі зерттелінді. Мөлшерге тәуелділігінарттырғанда (1,5 – 2 есе) цитохром Р450 мөлшерінің бақылаужануарларымен салыстырғанда артқаны байқалынды, яғни, уланғанбақалардың бауырындағы детоксикация процесінің белсенділігікөрінді. Монооксигеназдың артуы ЛАТ процесінің күшеюіменқатар жүрді: уланған көл бақалардың мөлшерге тәуелділігін 1,5- 2,5 есе(Р≤0,05) арттырғанда бауырдағы МДА мөлшері бақылаужануарларымен салыстырғанда артқаны көрінді.Бірақ организмнің антиоксидантты және детоксикациялықжүйесінің кілтті байланыстарының бірі – қайта қалыпына келгенглутатионның мөлшері 1,3 - 2,0 есеге (Р≤0,05) төмендеп, нәтижесіндеглутатион-S-трансферазаның (в 1,3-2,1 есе Р≤0,05) индукциясыда төмендеді.Уланған көл бақа бауырындағы ЛАТ белсенділігікаталаза (1,2-1,5 есе) және супероксиддисмутаза (1,1 – 1,4 есе)белсенділіктерінің баяулауының нәтижесінде жүрді. Алынғаннәтижелердің негізінде бақа бауырының детоксикация қызметініңбелсенділігі артып, антиоксидантты қорғаныс жүйесінің баяулайтынытуралы қорытынды жасалынды. Жасалынған қорытынды бойыншамұнаймен уланудың нәтижесінде зерттелінген жануарларорганизмінде тотығу стресінің артуы байқалынды.Бауырда липопероксидтердің жинақталуы уланған жануарлардаадаптациялық реакцияларға кедергі келтірді және гепатоциттердедистрофиялық және некробиотикалық өзгерістердің дамуына алыпкелді.Түйін сөздер: көл бақа, бауыр, мұнай, цитохром Р450,малондыдиальдегид, қайта қалпына келген глутатион, глутатион-S-трансфераза, каталаза, супероксиддисмутаза.