Елек өзенінің бормен ластану кезіндегі экологиялық сыйымдылығын бағалау (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2019)
ақалада Елек өзені алқабындағы жер асты және жер үсті суларының бормен ластанукөздерін анықтау бойынша талдау нәтижелері келтірілген. Бор Елек өзенімен таралатындықтанжәне Ақтөбе қаласының сумен қамту көзі және рекреациялық қоры болып табылатын Ақтөбесу қоймасында жиналатындықтан Елек өзенінің бормен ластануы өзекті мәселе. Бордың үлкендинамикасы келесі салдарды тудырады: су қоймасынан өту уақытында лайлану кезінде борөзеннің төменгі ағысына түсу арқылы өзен ағзаларына (тератогенді әсер) және тұрғындарға зиянынтигізеді, тұқымқуалаушылыққа жағымсыз әсер етеді. Ақтөбе су қоймасының бормен ластануыайтарлықтай деңгейде ластанған жер асты суларының сызашықтану көлемі мен концентрациясынатәуелді Елек өзенінің өздігінен тазару қабілетімен анықталады. Берілген жұмыста ескі қойыртпақжинағыштың Елек өзені мен Ақтөбе су қоймасын ластаудағы рөлі көрсетілген. Авторларменөзендегі жер асты суларының сызаттарының аймағына есептеулер жүргізілген, сол аймақтардағы Елек өзеніне түсетін бордың мөлшері анықталған. Жинағыш-тоғаннан алынған бордың массасыесептелген, өзен суларымен жер асты суларының сызашықтануы кезінде бор концентрациясынсұйылтудың регрессиялық моделі негізінде өзеннің өздігінен тазару үдерісіне бағалау жасалған.Алға 2 режимдік бекетінде ішуге жарамды шаруашылық сумен қамту үшін ШРК-ға тең болатынбордың концентрациясына қол жеткізу мерзімдеріне болжамдық бағалау жасалды.Түйін сөздер: жер асты сулары, жер үсті сулары, ластану, бор, өздігінен тазарту үдерісі,сұйылтудың регрессиялық моделі, экологиялық сыйымдылық