Аралқұм ауылындағы жылжымалы құмдарды бекіту бойынша тәжірибе (ҚазҰУ хабаршысы. Экология сериясы, 2020)
Мақалада мал айдайтын жол арқылы екі телімге бөлінген және де айналасында металдықоршаулар орнатылған ауданы 2 га аумақтағы жылжымалы құмдарды желдетуден қорғауғаарналған механикалық құрылғыны пайдалана отырып, фитомелиорация әдісімен бекіту ісшаралары бойынша нәтижелер келтірілген. Фитомелиорациялауға жергілікті флораның өсімдіктүрлері пайдаланылды: қара сексеуіл, жүзгін, түйесіңір, теріскен, изең. Бірінші вегетациялықкезеңнің соңындағы көшеттер мониторингісінің нәтижелері көшеттердің жерсінуі аумақтардыңгеоморфологиялық жағдайларына тәуелді өзгеріп отыратынын көрсетті: сексеуіл үшін 32 және60 % аралығында, жүзгін үшін 24-40 %. Ақтікен жерсінбеді. Сексеуіл екпе көшеттерінің жерсінуі22 %, теріскен – 9 %, изең – 17 % болды. Көшеттер мониторингісінің үшінші жылғы зерттеунәтижелері плантацияда сексеуіл көшеттерінің 35-53 %, жүзгін көшеттерінің 24-36 %, теріскенекпе көшеттерінің 59 %, сексеуіл екпе көшеттерінің 16 % және де изеңнің 5 %-дан төменісақталғанын көрсетті. Жүзгінді еккеннен кейінгі үшінші жылда көктей бастады, ал теріскенүшінші жылы ғана өздігінен өне бастады. Телімдердің бірі үнемі малдар тарапынан бұзылуғаұшырап отырады, ол өз кезегінде көшеттердің деградациясына, тұқым арқылы жаңарудыңқысқаруына және де құмдарды бекіту қызметінің төмендеуіне алып келеді. Алынған тәжірибенегізінде Аралқұм ауылында және Арал өңіріндегі басқа да жылжымалы құмдар ошақтарындажаңа телімдер орнату үшін қолдануға болатын ұсынымдар жасалынды.Түйін сөздер: Аралқұм, фитомелиорация, шөл өсімдіктері, сексеуіл, жерсіну