Кистаубаева А., Савицкая И., Шокатаева Д., Жабакова А., Құли Ж. Ауыл шаруашылық қалдықтарының целлюлозалы субстраттың ашытқы бактериалды конверсия жолымен жемдік ақуыз өнімдеріне дейін утилизациялау: Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ., *e-mail: aida.kistaubaeva@kaznu.kz (Eurasian Journal of Ecology, 2017)
Микробтық ақуыз пен пробиотиктерге бай целлюлозалы шикізаттың биоконверсиясы– жануар және құс шаруашылығындағы жемнің сапасын жақсартудың әдістерінің бірі.Микроорганизмдердің екі тобының біріккен қатты фазалы ферментациясы соңғы субстраттыңбиоконверсияның құралы ретінде пайдаланылады (Norman 2009: 268). Бұл конверсияның алғашқыкезеңі ретінде – шикізаттың қанттануын жүзеге асыратын Bacillus (целлюлозалық ферменттержәне антимикробтық субстанциялардың продуценттері) туысының бактериясы. Екіншісі – ақуызпродуценттері – ашытқылардың арнайы штаммдары.Целлюлозалы шикізат – бидай кебегін, күнбағыс қалдығын және күріш қауызын тәуліктіксорпалы бактериалды дақылмен инокуляттады. Дақылдауды 10 тәулік бойы 28-300Стемпературада жүзеге асырады. Ферментацияның тиімділігі, яғни Bacillus туысының 12 штамыныңқатты целюлозалы субстраттарда өсу қабілетін құрамындағы 80% H2SO4 және 2% HCl-да оңайгидролизденетін полисахаридті целлюлозаның өзгеруімен бағалайды.Зерттеу барысында целлюлоза және гемицеллюлозаның шығыны: кебекте – 2-6 %, күрішқауызында – 7-10 %, күнбағыс қалдығында – 5-9%. 3 түрлі аралас дақыл құрастырылды. Bacillus туысы бактериялары мен Pichia guilliermondii ашытқыларынан тұратын аралас дақылдардыпайдалану целлюлозаның бұзылу тиімділігін 2-3 есе арттырды. Бұлардың арасындағы белсенділеріқатты субстраттарда жасұнықтың гидролизін 20- 25 % жүргізді.3 тәулік ішінде 8×109 КОЕ/г-ға дейін соңғы субстраттарда өсуге қабілетті, ал алдыңғыбактериалды конверсия олардың өсуін 25% арттырған, алдын ала өңделген ашытқыштаммдарының субстраттарын инокуляттады.Алынған нәтижелер целлюлозаның бактериалды конверсия жолымен алынатынқантты пайдаланушы аэробты, целлюлозолитикалық Bacillus туысының бактериялары менцеллюлозолитикалық емес Pichia guilliermondii ашытқылары өсімдік субстратының сатылыыдырауға қабілетін көрсетеді.Түйін сөздер: целлюлозалы шикізат, қатты фазалы ферментация, Pichia guilliermondii,микробтық ақуыз