ЕРТІС ӨЗЕНІ АЛАБЫ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНЫҢ КҮКІРТ ДИОКСИДІ ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫМЕН ЛАСТАНУЫ (Өскемен қаласының мысалында): Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Қазақстан, Алматы қ., *e-mail: akmaral1980@mail.ru 2«География Институты» ЖШС, Қазақстан, Алматы қ. (Eurasian Journal of Ecology, 2018)
Әр түрлі өндіріс салаларының қызметінен соңғы уақыттарда атмосфера ауасы да қаттыластануда. Сондықтан да қазіргі таңдағы маңызды мәселелердің бірі, осы ауа қабатыныңластануы болып отыр. Атмосфералық ауаның ластануына байланысты сұрақтар, қазіргі таңдажекелеген мемлекеттердің шегінен шығып, бүкіл дүние жүзінің елдеріне ортақ болуда.Жұмыстың мақсаты – Ертіс өзені алабының бойындағы Өскемен қаласының атмосфераауасындағы күкірт диоксидін зерттеу.Мақалада Қазақстандағы күкірт диоксидінің орташа тәуліктік шекті жол берілген қоспаныңшоғыры (ШЖШ) және оны басқа елдердің де атмосфералық ауа сапасының критерийлеріменсалыстыра отырып, қысқаша талдау жасалған. Қазақстанда атмосфера ауасы күкірт диоксидіменластануы жоғары болып саналатын Ертіс өзенінің алабындағы негізгі ірі өнеркәсіп орталығы жәнеәртүрлі бағыттағы өнеркәсіп орындары шоғарланған, ерекше урбандалған Шығыс Қазақстаноблысының аумағы болып табылады. Осыған орай, мақалада Ертіс өзені алабының бойындағыӨскемен қаласының атмосфера ауасының зиянды заттармен, соның ішінде күкірт диоксидіменластануына тоқталып, әр түрлі дерек көздерінің мәліметтеріне сүйене отырып, талдау жасалды.Негізгі ластану себебін қарастыра отырып, қоршаған ортаға тигізетін зиянын, соның ішіндеадамзат денсаулығына кері әсер етуден туындайтын салдарлар қарастырылды.Берілген жұмыстың тәжірибелік құндылығы Қазақстандағы күкірт диоксидінің шоғырлануынбасқа елдермен салыстыра отырып, зерттеу аймағының негізгі ластану себебіне тоқтала отырып,қоршаған ортаға тигізетін зиянын анықтау мен ұсыныстар жасау болып табылады.Зерттеу үшін жүйелік талдау, синтез, экологиялық-статистикалық, салыстырмалы әдістермен картография әдісі қолданылды.Негізгі нәтижелер зерттеу бекеттерінің сынамалары мен Эколологиялық қауіпсіздікОрталығының есеп берулерін негізге ала отырып жасалған. Қорытындылай келе мақалада Өскеменқаласының атмсофера ауасының ластануын төмендетуге байланысты ұсыныстар жасалды.Түйін сөздер: экологиялық дағдарыс, ластану, өндірістік кәсіпорын, күкірт диоксиді, шектіжол берілген қоспаның шоғыры (ШЖШ).