Бражникова Е.В., Мукашева Т.Д., Игнатова Л.В. Количественный состав комплексов микромицетов в почвах агроценозов
Казахский национальный университет имени аль-Фараби, Казахстан, г. Алматы
Аңдатпа
Топырақ микромицеттері барлық биоценоздарда кездеседі, олар детритальды тізбектердің
маңызды бөлігі болып табылады және экожүйелердің бірқатар негізгі функцияларын орындайды:
органикалық заттардың ыдырауы мен қоректік процестерінің айналымына қатысуы, топырақтың
құрылу үрдісінде және басқа топырақ ағзаларының түрлерінің құрылымын және функционалдық
белсенділігін реттеу. Топырақ микромицеттерінің экологиялық маңыздылығына қарамастан,
олар организмдердің жеткілікті зерттелмеген тобы болып қала береді.
Бұл жұмыстың мақсаты агроценоздар топырақтарында микромицет кешендерінің сандық
құрамын зерттеу болды. Зерттеудің негізгі бағыттары: астық және жем-шөп дақылдарының
агроценоздар топырақтарындағы саңырауқұлақтар мен ашытқылардың санын анықтау,
өңделмеген (тазартылған) топырақтардағы микромицеттер санын және агроценоздың егістік
топырақтарын салыстыру, ауылшаруашылық дақылдарының топырағында микобиотаттың бөліну
ерекшеліктері мен үлгілерін анықтау
Жұмыстың ғылыми-практикалық маңызы. Соя, арпа, люцерна, рапс, сафлора, тәтті жоңышқа
және саинфиннің 7 астық және жем-шөп дақылдарының агроценозының топырақтарында
микромицеттердің сандық құрамы мен таралуы туралы ақпарат алынды.
Зерттеудің әдістемесі. Топырақ үлгілерінен микромицеттерді оқшаулау топырақ
суспензиясының элективті қоректік ортаға себу арқылы жүзеге асырылды. Сандық есептеулер
өсірілген колонияларды санау арқылы жүргізілді, содан кейін 1 г топырақтың қайта есептелуі
жүргізілді.
Басты нәтижесі. Дәнді дақылдардағы мицилиальдық саңырауқұлақтардың мөлшері
(324,3 ± 12,2)×103 (647,5 ± 22,3)×103 КОЕ/г топырақты диапазонда өсірілді, олардың
топырақ саны (312,4 ± 11.3)×103 КОЕ/г топырақта. Егістірілген топырақтардағы ашытқы саны
(64,6 ± 2,1)×103-ден (212,4 ± 6,5)×103 КОЕ/г топырақта болды. Агродақылдарының астында
топырақта мұқиятталмаған топыраққа қарағанда микобиаттың көп мөлшері табылған. Жоғарғы
қабаттар топырағының (0-10 см) қалыңдығы микромицеттердің таралуы және олардың топыраққа
терең енуімен азаюы анықталды. Өсімдіктердің түрі микромицеттердің сандық құрамына елеусіз
әсер етті. Саңырауқұлақтардың ең көп саны соя, жоңышқа және саинфиннің астында орналасқан
топыраққа тән; ашытқылардың ең көп мөлшері жоңышқа агроценозының топырақ үлгілерінде
кездеседі. Зерттелген барлық нұсқаларда саңырауқұлақтардың көптігі мен ашытқы мөлшері аз.
Зерттеудің мәні. Бұл жұмыс топырақ микромицеттерінің таралуын зерттеуге ықпал етеді.
Деректер «Турген» агроөнеркәсіптік фирмасының ауланбаған топырақ пен агроценозды
топырақтарында саңырауқұлақтар мен ашытқылардың молдығына және бөлінуіне байланысты.
Қазақстандағы топырақтағы микромицеттердің таралуы туралы жинақталған ақпараттар
көлемі қазіргі уақытта жеткіліксіз болып келеді, бұл зерттеулердің нәтижелерін және алынған
нәтижелерді анықтайды.
Практикалық маңызы, қорытындылар. Сапрофит топырағы микромицет жиынтығы жиналды.
Түйін сөздер: микромицеттер, саны, топырақ, агроценоз
