Қазақстандағы шаңды дауылдардың (шаң-тозаңдардың) ошақтары
Аңдатпа
Шаңды және құмды дауылдар (шаңтозаңдар) өте қауіпті табиғат
құбылысы және олар Қазақстанның құрғақ және жартылай құрғақ
аудандарында кездеседі. Қазақстанның оңтүстік бөлігінде әртүрлі
шөлдер таралған. Осы шөлдер минералды және тұзды аэрозольдардың негізгі көзі болып табылады. Бұл зерттеу жұмысында шаңды
және құмды дауылдардың (шаңтозаңдардың) қайталануы бойынша
ұзақ мерзімді метеорологиялық мәліметтер, сонымен қатар олардың
Қазақстан территориясында аудандастырылуы туралы мағлұматтар
қолданылған. Көпжылдық метеорологиялық бақылау мәліметтерін
жалпылау және талдау негізінде шаңды және құмды дауылдардың
(шаңтозаңдардың) қуатты көздерін анықтадық. Қазақстан территориясында Арал маңы Аралқұм және Қызылқұм негізгі көзі болып
табылады. Белсенді шаңды және құмды дауылдардың (шаңтозаңдардың шөлдері шаңды және құмды дауылдардың (шаңтозаңдардың) қайталану жиілігі жоғары болатын) аймақтары құмды шөлдерде
немесе адам әрекеті басым аймақтарда шоғырланған. Шаңды және
құмды дауылдар (шаңтозаңдар) қоршаған орта үшін өте зиян және
олар топырақтың жағдайына үлкен кері әсер етеді.
Түйін сөздер: шаңды дауылдар, құрғақ аймақтар,топырақтың механикалық құрамы.
