ШӨЛДІ АЙМАҚ ӨСІМДІКТЕРІНІҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ: ARTHROPHYTUM ТУЫСЫНЫҢ БЕЙІМДЕЛУ МЕХАНИЗМДЕРІ МЕН ЕМДІК ӘЛЕУЕТІНЕ КЕШЕНДІ
DOI:
https://doi.org/10.26577/EJE86120269Аннотация
Бұл шолу мақаласы Arthrophytum Schrenk туысына (Chenopodiaceae тұқымдасы) жататын, Еуразия мен Солтүстік Африканың құрғақ аймақтарына бейімделген жартылай бұталы өсімдіктердің жан-жақты талдауы ұсынылған. Зерттеудің мақсаты – Arthrophytum туысы түрлерінің таксономиясы, морфологиялық сипаттамалары, экологиялық бейімделу ерекшеліктері, биогеографиялық таралуы және фармакологиялық әлеуеті туралы қазіргі ғылыми мәліметтерді жүйелеу.
Мәліметтерді жинау үшін заманауи ғылыми дерекқорлар (SciFinder, Google Scholar, ScienceDirect және т.б.), сондай-ақ дәстүрлі көздер (ботаникалық флоралар, гербарийлік коллекциялар, этноботаникалық есептер) пайдаланылды.
Зерттеу барысында ерекше назар экологиялық бейімделгіштігі жоғары және Қазақстан аумағында эндемик түрлерге (мысалы, A. iliense, A. balchaschense, A. pulvinatum және т.б.) аударылды. Шолуға морфологиялық, анатомиялық және молекулалық зерттеулердің нәтижелері енгізіліп, олардың негізінде кейбір түрлердің таксономиялық мәртебесі нақтыланды. Атап айтқанда, A. balchaschense түрінің Haloxylon туысына қайта жіктелуі қарастырылды.
Сонымен қатар, A. schmittianum және A. scoparium тәрізді түрлердің антиоксиданттық, антимитоздық, нейропротекторлық және антидиабеттік белсенділігін сипаттайтын фармакогностикалық қасиеттері талқыланады.
Алынған мәліметтер Arthrophytum туысының шөл биоәртүрлілігінің маңызды компоненті әрі биологиялық белсенді табиғи қосылыстардың болашағы зор көзі екенін көрсетеді. Мақалада зерттеулердегі бар олқылықтар анықталып, келешек пәнаралық зерттеулер үшін (соның ішінде сақтау, орнықты пайдалану және фармакологиялық зерттеу) басым бағыттар ұсынылады.
Мақала ботаниктерге, биомедицина зерттеушілеріне, фармакологтарға, экологтарға, дәрілік өсімдіктер мен биоалуантүрлілік саласындағы мамандарға, әсіресе құрғақ аймақтардағы өсімдіктердің бейімделу стратегиясын зерттейтіндерге арналған.
Түйінді сөздер: Arthrophytum, аридті экожүйелер, морфологиялық бейімделу, Amaranthaceae, биологиялық белсенді қосылыстар, антиоксиданттық белсенділік, этнофармакология, С4 фотосинтез, Орта Азия флорасы, шөл галофиттері.
